ปารีส — ยูเนสโกแถลงเมื่อวันที่ 26 ตุลาคม 2025 ว่า ภัยธรรมชาติและความขัดแย้งทางการเมืองกำลังคุกคามแหล่งมรดกโลกทั่วโลกจนมีความเสี่ยงถึงเกือบ 100 แห่ง หากรวมทั้งความเสื่อมโทรมจากการท่องเที่ยว การกัดเซาะของธรณีสัณฐาน และผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ผอ.ยูเนสโก Audrey Azoulay เตือนในงานแถลงข่าวที่สำนักงานใหญ่ยูเนสโกในกรุงปารีสว่า สถานการณ์ต้องการการตอบสนองเชิงนโยบายและงบประมาณฉุกเฉิน
ในการแถลงข่าว Ms. Azoulay ระบุว่า “เรากำลังเผชิญกับการสูญเสียมรดกที่ไม่อาจย้อนกลับในหลายภูมิภาค ไม่ว่าจะมาจากภัยธรรมชาติที่ทวีความรุนแรง หรือความขัดแย้งที่ทำลายแหล่งสำคัญของมนุษยชาติ” เธอเรียกร้องให้ประเทศภาคีและภาคีร่วมลงนามเพิ่มทรัพยากรเพื่อการอนุรักษ์และฟื้นฟู
ยูเนสโกไม่เพียงระบุจำนวนแหล่งที่เสี่ยง แต่ยังยกตัวอย่างพื้นที่ที่มีความเสี่ยงสูง เช่น ส่วนของกำแพงเมืองจีนที่บริเวณ Badaling ซึ่งประสบปัญหาการกัดเซาะของพื้นดินและแรงกดจากการท่องเที่ยวเชิงมวลชน ทางยูเนสโกระบุว่ามาตรการควบคุมปริมาณผู้เข้าเยี่ยมชมและการฟื้นฟูโครงสร้างเป็นสิ่งจำเป็นเร่งด่วน
ตัวอย่างอื่น ๆ ที่ถูกยกขึ้นมาประกอบด้วยเมืองเก่าที่อยู่ในแนวปะทะของความขัดแย้งหลายแห่งซึ่งเสี่ยงต่อการถูกทำลาย วัด-โบราณสถานที่ได้รับผลกระทบจากไฟป่าและน้ำท่วม และพื้นที่ชายฝั่งที่กำลังถูกกัดเซาะจากระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น ยูเนสโกชี้ว่าเกือบครึ่งของแหล่งที่อยู่ในความเสี่ยงมาจากปัจจัยด้านสภาพภูมิอากาศและภัยพิบัติธรรมชาติ
ยูเนสโกได้เสนอชุดมาตรการฉุกเฉินรวมถึง (1) การจัดตั้งกองทุนฟื้นฟูเฉพาะกิจ (2) การสนับสนุนด้านวิชาการและเทคนิคแก่หน่วยงานท้องถิ่น (3) การเพิ่มการประเมินความเสี่ยงและแผนการจัดการภัยพิบัติสำหรับแหล่งมรดกโลก
ในแง่ของสถานะทางการปกครอง ยูเนสโกเตือนว่าหากรัฐภาคีไม่ดำเนินการแก้ไขปัญหาอย่างเป็นรูปธรรม แหล่งมรดกบางแห่งอาจถูกพิจารณานำขึ้น ‘รายชื่อแหล่งมรดกโลกที่อยู่ในอันตราย’ (List of World Heritage in Danger) ซึ่งจะมีผลต่อการเข้าถึงทรัพยากรและการอนุรักษ์ในระยะยาว
World Heritage Site คือ อะไร — คำตอบสั้น ๆ: แหล่งมรดกโลกหมายถึงสถานที่ทางวัฒนธรรมหรือธรรมชาติที่มีคุณค่าทางสากลเป็นเลิศ ซึ่งได้รับการขึ้นทะเบียนโดยองค์การยูเนสโก (UNESCO) ด้วยการเสนอชื่อโดยรัฐภาคี และผ่านการประเมินโดยที่ปรึกษาทางวิชาการ ก่อนการตัดสินใจโดยคณะกรรมการมรดกโลก
กระบวนการขึ้นทะเบียนกำแพงเมืองจีนเป็นมรดกโลก (ภาพรวม): ประเทศผู้เสนอชื่อเตรียมเอกสารเสนอชื่อ (nomination dossier) ซึ่งอธิบายคุณค่าด้านวัฒนธรรมและความสมบูรณ์ของแหล่ง จากนั้นหน่วยงานที่ปรึกษา เช่น ICOMOS (สำหรับแหล่งวัฒนธรรม) จะประเมินเอกสารและลงพื้นที่ตรวจสอบ ข้อเสนอจะถูกนำเสนอต่อคณะกรรมการมรดกโลกเพื่อพิจารณา หากได้รับการรับรองจะถูกขึ้นทะเบียนอย่างเป็นทางการ — ในกรณีของกำแพงเมืองจีน การขึ้นทะเบียนเดิมเกิดขึ้นภายใต้กระบวนการเช่นนี้ และการดูแลรักษาต่อมาถือเป็นความรับผิดชอบร่วมกันระหว่างหน่วยงานระดับชาติและท้องถิ่น
ด้านการอนุรักษ์ ยูเนสโกได้แนะนำแนวทางปฏิบัติสำหรับแหล่งที่ได้รับผลกระทบ ได้แก่ การจัดโซนควบคุมการท่องเที่ยว การฟื้นฟูโดยใช้วิธีการที่สอดคล้องกับวัสดุเดิม การจัดทำแผนบริหารจัดการความเสี่ยงระยะยาว และการสร้างความตระหนักในชุมชนท้องถิ่น
นอกจากนี้ ยูเนสโกยังประกาศว่าจะร่วมกับองค์กรพันธมิตรจัดประชุมพิเศษในเดือนธันวาคม 2025 เพื่อหารือมาตรการระยะสั้นและระยะยาวสำหรับแหล่งที่มีความเสี่ยงสูง โดยตั้งเป้าหมายสร้างแผนปฏิบัติการสำหรับอย่างน้อย 30 แหล่งภายในหนึ่งปี
แหล่งมรดกโลกรูปแบบต่าง ๆ มีความสำคัญต่อตัวตนทางวัฒนธรรมและระบบนิเวศของมนุษยชาติ ขณะเดียวกันการปกป้องทรัพยากรเหล่านี้ต้องการความร่วมมือจากทุกระดับ — จากนโยบายระหว่างประเทศจนถึงการปฏิบัติในพื้นที่
ผู้เชี่ยวชาญอนุรักษ์และตัวแทนจากประเทศที่มีแหล่งมรดกสำคัญได้รับเชิญเข้าร่วมการประชุมดังกล่าวเพื่อยกร่างแนวทางร่วม ยูเนสโกคาดว่าจะเผยรายละเอียดเพิ่มเติมเรื่องแผนงบประมาณและการจัดสรรทรัพยากรในสัปดาห์ถัดไป
สรุปข้อเท็จจริงที่สำคัญ: ใคร — ยูเนสโกและ Audrey Azoulay; ทำอะไร — แถลงเตือนและเรียกร้องมาตรการอนุรักษ์ฉุกเฉิน; ที่ไหน — สำนักงานยูเนสโก กรุงปารีส (และแหล่งมรดกทั่วโลกที่ถูกยกตัวอย่าง เช่น Badaling กำแพงเมืองจีน); เมื่อไหร่ — 26 ตุลาคม 2025; ทำไม — เนื่องจากภัยธรรมชาติ การท่องเที่ยวเกินขีดความสามารถ และความขัดแย้งซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อการสูญเสียแหล่งมรดกโลก
